1. Amaç, Vizyon ve Yaklaşım
Gıdaya ilişkin bilgiye erişim her geçen gün kolaylaşırken bilimsel kanıtlara dayanan bilgiler, kişisel görüşler, eksik veya bağlamından koparılmış açıklamalar ve yanıltıcı iddialar aynı bilgi ortamında dolaşıyor. Bu durum, toplumun güvenilir bilgiyi ayırt etmesini ve gıdayla ilgili bilinçli kararlar vermesini güçleştirebiliyor.
Gıda Pusulası, bilimsel bilgiyi toplum için anlaşılır, güvenilir ve erişilebilir hâle getirmek, gıda okuryazarlığını güçlendirmek ve bilim insanlarıyla toplum arasında karşılıklı diyaloğu geliştirmek amacıyla oluşturulan bağımsız, gönüllü ve disiplinler arası bir bilim iletişimi girişimidir.
Gıda Pusulası genel bilgi sunar; kişiye özel tıbbi, beslenme veya diyet tavsiyesi vermez. Girişimin vizyonu, Türkiye'de bilimsel gıda bilgisinin toplumla buluşmasını güçlendiren, gıda okuryazarlığına katkıda bulunan ve ülke çapında yaygın bir bilim iletişimi ekosistemi oluşturmaktır.
2. Masayı Büyütelim: Kurucu Ekip ve Uzman Ağı
Gıda; mühendislik, beslenme, tıp, toksikoloji, tarım, çevre, davranış bilimleri ve iletişim gibi farklı disiplinlerin ortak bilgi ve deneyimini gerektiren bir alandır. Girişimin temel büyüme stratejisi “Masayı Büyütelim” yaklaşımıdır.
Kurucu Çekirdek Ekip:
- Ebru Akdağ: Gıda mühendisliği, bilim iletişimi, koordinasyon
- Prof. Dr. Mecit Halil Öztop: Gıda bilimi ve teknolojisi
- Elvan Odabaşı: Beslenme, tüketici perspektifi
- Prof. Dr. Ali Esat Karakaya: Toksikoloji, risk değerlendirmesi
- Prof. Dr. Sadi Güleç: Tıp, sağlık bilimleri, gıda ve sağlık ilişkisi
Kartopu Modeli: Kurucu ekip → Katkı veren uzmanlar → Ortak bilim iletişimi çalışmaları → Yeni uzmanlar ve gönüllüler → Genişleyen disiplinler arası ağ → Artan toplumsal etki.
3. Bilimsel Güvenilirlik ve Çalışma İlkeleri
Gıda Pusulası'nın güvenilirliği yalnızca katkı veren uzmanların unvanlarına değil, ortak, şeffaf ve bilimsel kanıta dayalı bir değerlendirme yöntemine dayanacaktır.
Sistematik derlemeler, EFSA, WHO, Codex Alimentarius ve Türk Gıda Kodeksi öncelikli başvuru kaynaklarıdır. Çözümlenemeyen bilimsel görüş ayrılıklarında yayın kararı ertelenebilir; gündemdeki hızlı iddialar için bilimsel kontrolü koruyan kısaltılmış bir “hızlı yanıt” süreci işletilir.
4. Bilim İletişimi Faaliyetleri
Kısa videolar, soru-cevap içerikleri, görsel infografikler, medya iş birlikleri, söyleşiler ve atölyeler hayata geçirilecektir. Hazırlanan “Doğru Bilinen Yanlışlar” TV serisi, ilk somut bilim iletişimi projelerinden biridir. Toplumdan gelen sorular ve geri bildirimler içerik gündeminin belirlenmesinde doğrudan belirleyicidir.
5. Gıda Bilgi Gözlemevi ve Araştırma Altyapısı
Gıda Bilgi Gözlemevi, toplumun bilgi ihtiyaçlarını sistematik olarak anlamak, gıda bilgi ortamındaki gelişmeleri izlemek ve bilim iletişimini araştırma bulgularıyla desteklemek amacıyla tasarlanan analitik kapasitedir.
- DİNLER: Toplumun sorularını, bilgi ihtiyaçlarını ve kaygılarını belirler.
- İZLER: Gıda gündemini, yaygın iddiaları ve bilimsel gelişmeleri takip eder.
- HARİTALAR: Bilgi boşluklarını, yanlış anlaşılmaları ve bilgi ortamındaki eğilimleri sınıflandırır.
- DEĞERLENDİRİR: Bilimsel kanıtların gücünü (GRADE metodolojisi) inceler.
- ÖLÇER: Bilim iletişimi çalışmalarının bilgi, tutum ve gıda okuryazarlığı üzerindeki etkilerini araştırır.
- RAPORLAR: Elde edilen bulguları kamuoyu ve bilim dünyasıyla raporlar halinde paylaşır.
Üniversite Araştırma Fonları (BAP): Kurucu ekip üyelerinin bağlı olduğu üniversiteler üzerinden yürütülecek bilimsel araştırma projeleri, Gözlemevi'nin veri altyapısını ve etki ölçüm araçlarını akademik temele oturtacaktır.
6. Kurumsal Yapı ve Gelişim Yol Haritası
Gıda Pusulası başlangıçta bağımsız, gönüllü ve disiplinler arası bir ağ olarak faaliyet göstermektedir. İleride dernek, vakıf veya başka bir tüzel yapıya dönüşüm ihtiyacı faaliyetlerin seyrine göre değerlendirilecektir.
- İlk Aşama (0–6 Ay): Kuruluş, temel iletişim kanallarının açılması, kurucu çekirdeğin ve çalışma ilkelerinin belirlenmesi, ilk TV ve dijital çalışmaların başlatılması, başlangıç (baseline) ölçümü.
- İkinci Aşama (6–18 Ay): Uzman ağının genişletilmesi, ortak içerik ve bilim iletişimi çalışmalarının çeşitlendirilmesi, paydaş iş birlikleri.
- Üçüncü Aşama (18 Ay ve Sonrası): Gıda Bilgi Gözlemevi kapasitesinin tam ölçekli faaliyete geçmesi, ulusal/uluslararası fonlar ve etki araştırmaları.
7. Kaynak Geliştirme ve Sürdürülebilirlik
Girişimin sürdürülebilirliği gönüllü katkılar, ayni destekler, proje fonları ve bağımsız sponsorluklarla sağlanacaktır. Bilimsel ve editoryal bağımsızlığın korunması temel ilkedir; hiçbir destekçi bilimsel içeriğin sonuçlarını belirleyemez. TÜBİTAK Bilim ve Toplum programları, Ufuk Avrupa ve EIT Food gibi uluslararası kaynaklar takip edilecektir.
